گزارشی از حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها

در این مقاله تلاش کرده‌ایم تمامی اطلاعات مهم مربوط به «حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها» را به صورت خلاصه، دقیق و کاربردی در اختیار شما قرار دهیم.

در ادامه، تمامی اطلاعات موجود درباره این موضوع به صورت یکجا گردآوری شده است تا بتوانید بدون نیاز به مراجعه به منابع مختلف، جزئیات کامل را مطالعه کنید.

حضرت فاطمه (سلام الله علیها)

حضرت فاطمه ( سلام الله علیها)

نقش

معصوم • اصحاب کساء

نام

فاطمه

کنیه

ام ابیها • ام الائمه • ام الحسن • ام الحسین • ام المحسن

زادروز

۲۰ جمادی‌الثانی، سال ۵ بعثت

زادگاه

مکه

درگذشت

۳ جمادی‌الثانی، ۱۱ق.

مدفن

ناشناخته

محل زندگی

مکه • مدینه

لقب(ها)

زهرا • صدیقه • طاهره • راضیه • مرضیه • مبارکه • بتول • سیده نساء العالمین • کوثر

پدر

پیامبر اسلام (ص)

مادر

خدیجه

همسر

امام علی(ع)

فرزندان

حسن • حسین • محسن • زینب • ام کلثوم.

طول عمر

از ۱۸ تا ۲۸ سال

فاطمه (س) دختر پیامبر اسلام و خدیجه کبری (س)، همسر امیرالمومنین (ع) و یکی از پنج تن آل عبا (اصحاب کساء) است. او نزد شیعیانِ دوازده امامی یکی از چهارده معصوم است و امام دوم و سوم شیعیان از فرزندان اویند. فاطمه، تنها زن همراه پیامبر (ص) در روز مباهله با نصارای نجران بود.

وی با ابوبکر بیعت نکرد و قاطعانه در مقابل او ایستاد. او در جریان غصب فدک و دفاع از خلافت امام علی (ع) خطبه‌ای خواند که به خطبه فدکیه معروف است. فاطمه (س) اندکی پس از رحلت پیامبر (ص)، در روز ۳ جمادی‌الثانی سال ۱۱ هجری قمری در مدینه درگذشت و شبانه و مخفیانه دفن شد.

فاطمه (س) در شمار زنان بلیغ عرب است. ابن طیفور (متوفای ۲۸۰ق.) خطبه‌های وی را در کتاب بلاغات النساء نقل کرده است. خطبه وی درباره فدک را خاندان ابوطالب به فرزندان خویش تعلیم می‌داده‌اند.

نسب، کنیه‌ها، لقب‌ها:

فاطمه(س)خطاب به زنان صحابه:

وَیْحَهُم أینَ زَحْزَحوها عَنْ رَواسِی الرِّسالةِ، وَ قَواعِدِ النُّبوّةِ، وَ مَهبِطِ الوَحیِ الأمینِ، وَ الضَّنین بِأمرِ الدنیا وَ الدّینِ، اَلا ذلکَ هُوَ الْخُسرانُ المُبین.

وای بر آنان! خلافت را از پایه‌های رسالت و بنیادهای نبوت و محل فرود جبرئیل و از کسی که به امر دنیا و دین حریص است، به سوی کجا دور کردند! به یقین کاری که کردند خسرانی آشکار است.

 اربلی، کشف الغمه، ص۴۹۲

پدر فاطمه (س) پیامبر اسلام (ص)، و مادرش خدیجه دختر خُوَیلد بن أسد است.

از القاب او زهرا، صدیقه، طاهره، راضیه، مرضیه، مبارکه، بتول است که در بین آنها، زهرا از شهرت بیشتری برخوردار است که گاه با نام او همراه می‌آید (فاطمه زهرا) و یا به صورت ترکیب عربی «فاطمةُ الزهراء» می‌آید. زهرا که بیشتر از فاطمه متداول است، در لغت به معنای درخشنده، روشن است. بنا بر روایتی نام وی در آسمان‎ها «منصوره» است.

فاطمه(س) دارای چند کنیه است که معروفترین آنها ام ابیها، ام الائمه، ام الحسن، ام الحسین و ام المحسن می‌باشد.

در مکه:

فاطمه از تولد تا زمان هجرت به مدینه (سال ۱۳ بعثت) در مکه زندگی کرده است.

ولادت:

گاه شمار زندگی حضرت فاطمه(س)

۲۰ جمادی‌الثانی سال۵بعثت

تولد

۱۰ رمضان سال ۱۰ بعثت

وفات مادرش خدیجه

اواخر صفر ۲ق.

عقد فاطمه با علی بن ابی طالب(ع)

۱ ذی‌الحجه ۲ق.

ازدواج و رفتن به خانه امیر المومنین(ع)

۱۵ رمضان ۳ق.

تولد نخستین فرزند: امام حسن(ع)

۷ شوال ۳ق.

حضور در محل غزوه احد برای درمان جراحت‌های پیامبر(ص)

۳ شعبان ۴ق.

تولد امام حسین(ع)

۵ جمادی‌الاول ۵ق یا ۶ق.

تولد زینب(س)

سال ۶ق.

تولد ام‌کلثوم

سال ۷ق.؟

بخشیدن فدک به فاطمه(س) از سوی پیامبر(ص)

۲۴ ذی‌الحجه ۹ق.

حضور در مباهله

۲۸ صفر یا ۱۲ ربیع‌الاول ۱۱ق.

رحلت پیامبر(ص)

ربیع الاول ۱۱ق.

مصادره فدک به دستور ابوبکر

ربیع الاول ۱۱ق.

خواندن خطبه فدکیه در مسجد پیامبر

ربیع الاول ۱۱ق.

ساختن بیت الاحزان در بقیع توسط امام علی(ع) برای عزاداری فاطمه در فراق پدر

ربیع الثانی ۱۱ق.

هجوم به خانه فاطمه و آتش زدن در و سقط شدن محسن بن علی

۱۳ جمادی‌الاول یا ۳ جمادی‌الثانی ۱۱ق.

شهادت

در منابع شیعه و اهل سنت در مورد چگونگی انعقاد نطفه فاطمه روایاتی وجود دارد، که قائل هستند رسول خدا به دستور خدا چهل شب از خدیجه کناره گرفت و پس از ۴۰ روز عبادت و روزه‌داری و سپس با رفتن به معراج و خوردن از طعام یا میوه بهشتی، نزد خدیجه آمد و نور فاطمه در وجود خدیجه قرار گرفت.

مکان تولد فاطمه، مکه و در خانه پیامبر (ص) بوده است. اما درباره تاریخ ولادتش در منابع شیعه و سنی، اختلاف نظر وجود دارد. اهل سنت ولادت وی را پنج سال پیش از بعثت رسول خدا (ص) و در سال تجدید بنای کعبه نوشته‌اند. اما کلینی در کافی می‌گوید: ولادت فاطمه پنج سال پس از بعثت روی داد. یعقوبی می‌نویسد: سن فاطمه در هنگام وفات (شهادت) ۲۳ سال بود. بنابراین، ولادت او باید در سال بعثت رسول خدا(ص) بوده باشد. این قول مطابق نظر شیخ طوسی است که سن فاطمه را هنگام ازدواج با علی (پنج ماه پس از هجرت) ۱۳ سال می‌داند. در تقویم شیعه روز ۲۰ جمادی‌الثانی روز ولادت زهرا(س) است. این روز را امام خمینی روز زن نامید. و در تقویم ایران به نام روز زن (همچنین روز مادر) ثبت شده است.

دوران کودکی:

فاطمه (س)، در خانه پدرش رسول خدا (ص) و تحت تعلیم و تربیت دینی وی پرورش یافت. دوره کودکی او -که دوره محدودیت‌های ایجاد شده مشرکان بر مسلمانان است- دوره سراسر آزمایش و شکنجه برای مسلمانان است. در این دوره، محاصره اقتصادی و اجتماعی در درّه خشک و سوزان شعب ابی طالب اتفاق افتاد که با گرسنگی و تشنگی و رنج همراه بود. مرگ عزیزان فاطمه (س) نیز در این دوره بود: مادرش خدیجه (س) و همچنین عموی پیامبر (ص) ابوطالب به عنوان اصلی‌ترین حامی پیامبر (ص) در سال ۱۰ بعثت (عام الحزن) رخ داد. در همین دوره بود که به دلیل حمایت‌های فاطمه (س) از پدرش و دلجویی‌هایش از وی، پیامبر (ص) به وی لقب "ام ابیها" داد که نشان از مقام و منزلت وی نزد پیامبر (ص) دارد.

هجرت به مدینه:

در همین دوره هجرت مسلمانان از مکه به یثرب (مدینة النبی) صورت گرفت که این هجرت بعدها مبدأ تاریخ مسلمانان گردید. پس از اینکه پیامبر (ص) به مدینه رفت، خانواده‌اش نیز عازم آنجا شدند. بلاذری می‌نویسد: زید بن حارثه و ابو رافع مأمور همراهی فاطمه (س) و ام کلثوم بودند. اما ابن هشام نوشته است عباس بن عبدالمطلب مأمور بردن او بود.

در مقابل این سندها یعقوبی که او نیز از تاریخ نویسان طبقه اول است، می‌نویسد: علی بن ابی طالب (ع) او را به مدینه آورد. روایت‏‌های شیعی نوشته یعقوبی را تایید می‌کنند. از جمله اینها شیخ طوسی است که در امالی آورده است پیامبر (ص) در قباء مانده بود و داخل مدینه نمی‌شد و می‌گفت داخل شهر نمی‌شوم تا اینکه پسر عمویم (یعنی علی بن ابی طالب (ع)) و دخترم بیایند. طبق نوشته وی علاوه بر فاطمه (س)، مادر امام علی یعنی فاطمه دختر اسد و فاطمه دختر زبیر بن عبدالمطلب (و به قولی ضباعة دختر زبیر) نیز با همراهی امام علی (ع) هجرت کرده‌اند.

در هر حال، هنگامی که زهرا و ام کلثوم با سرپرست‏ خود سوار شدند و کاروان آماده حرکت بود، حُوَیرِث بن نُقَیذ، از دشمنان محمد (ص) که پیوسته بدگوی او بود نزد آنان می‌‏آید و شتر آنان را آسیبی می‌زند. شتر می‌‏رمد و فاطمه و ام کلثوم بر زمین می‌‏افتند. ابن هشام و دیگر مورخان از آسیبی که فاطمه (س) از این صدمه دیده است نامی نبرده ‏اند، لکن پیداست که دختر پیغمبر از این حادثه بی‌‏رنج نمانده است.

خواستگاری:

فاطمه (س) خواستگاران زیادی داشت و بسیاری از بزرگان و یاران پیامبر (ص) از جمله عمر، ابوبکر، عبدالرحمن بن عوف و... از فاطمه (س) خواستگاری کردند که پیامبر (ص) نپذیرفت. و در پاسخ آنان گفت: فاطمه خردسال است و چون علی (ع) او را از پیامبر (ص) خواستگاری کرد، پذیرفت. و به فاطمه فرمود: زوّجتکِ أقدم الاُمة اسلاماً، تو را به همسری اولین مسلمان درآوردم. همچنین گروهی از مهاجران، فاطمه (س) را از پیامبر (ص) خواستگاری کردند. و پیامبر (ص) فرمود: کار ازدواج دخترم فاطمه با خداست نه دیگری، اگر او بخواهد و صلاح بداند، چنان خواهد کرد و من در انتظار قضای الهی هستم (انی انتظربها القضاء).

ازدواج

ازدواج فاطمه (س) با علی (ع) در سال دوم هجری [در مدینه] صورت گرفت. کابین دختر پیغمبر ۴۰۰ درهم یا اندکی بیشتر و یا کمتر بود که امام علی (ع)، یکی از وسایلش را فروخت و این پول را به دست آورد. بهای آنرا نزد پیغمبر آوردند. رسول خدا بی‌آنکه آن را بشمارد، اندکی از پول را به بلال داد و گفت: ‏با این پول برای دخترم بوی خوش بخر! سپس مانده را به ابوبکر داد و گفت:‏ با این پول آنچه را دخترم بدان نیازمند است آماده ساز. عمار یاسر و چند تن از یاران خود را با ابوبکر همراه کرد تا با صلاحدید او جهاز زهرا را آماده سازند. شیخ طوسی فهرست این وسایل را در کتاب ا